Não Co Lại Sau Tuổi 40. Học Một Nhạc Cụ Có Thể Đảo Ngược Điều Đó.
Sau tuổi 40, trung bình bộ não mất khoảng 5% thể tích mỗi thập kỷ, và quá trình thoái hóa đạt tốc độ cao nhất vào khoảng 67 tuổi. Nhưng một cách hiệu quả để làm chậm nó lại là học chơi một nhạc cụ.
Chúng ta không chống lại được hầu hết các dấu hiệu tuổi tác. Mắt kém đi, nếp nhăn sâu hơn, khớp đau, gần như không tránh được. Nhưng suy giảm nhận thức thì linh hoạt hơn ta tưởng. Học một kỹ năng mới, ví dụ chơi một nhạc cụ, có thể giúp giữ chức năng não tới tận tuổi già.
Đó là thông điệp trong tập đầu của series Limitless: Live Better Now, nơi nam diễn viên Úc Chris Hemsworth, 41 tuổi, lần đầu học chơi trống. Anh không chỉ chuẩn bị để biểu diễn trước 60.000 khán giả tại một buổi hòa nhạc của Ed Sheeran, mà còn cho thấy học một nhạc cụ ở tuổi muộn có thể hỗ trợ cho bộ não đang lão hóa.
Vì sao não co lại theo tuổi
Việc mất dần mô não, gọi là teo não, có thể bắt đầu ngay từ tuổi 30, nhưng không phải ai cũng ở cùng tốc độ. Teo não thường ảnh hưởng tới các vùng quan trọng: vỏ não trước trán (giải quyết vấn đề, thích nghi) và hồi hải mã (trí nhớ, định hướng không gian).
Bạn có thể nhận ra sự suy giảm này khi khó nhớ lại chi tiết một cuộc trò chuyện, hoặc quên chỗ để chìa khóa. Đó không chỉ là phiền phức, mà phản ánh những thay đổi thật trong kết nối thần kinh.
Não co lại phần lớn do mất nơ-ron và mất các khớp thần kinh, cùng với sự suy giảm tính dẻo, tức khả năng não thích nghi và tự tái tổ chức. Thêm nữa, theo tuổi tác, việc sản xuất và hiệu quả của các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin và acetylcholine cũng giảm. Acetylcholine đặc biệt quan trọng cho trí nhớ và cử động cơ bắp. Khi các chất này giảm, sự sắc bén tinh thần cũng giảm theo.
Cả chất xám lẫn chất trắng đều giảm theo tuổi. Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng phụ thuộc vào di truyền và lối sống. Quên nhẹ là bình thường, nhưng mất trí nhớ nặng hơn có thể là dấu hiệu sớm của suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ.
Vì sao các hoạt động thử thách trí óc bảo vệ được não
Liều thuốc giải cho suy giảm nhận thức theo tuổi là tính dẻo thần kinh: khả năng não tự tái cấu trúc suốt đời để đáp ứng những trải nghiệm mới. Khi ta học một điều mới, ta thực sự đang xây các nơ-ron và con đường mới, giống như tìm một tuyến đường khác để đi làm khi đường quen bị chặn.
Khả năng thích nghi này là nền tảng cho cái gọi là dự trữ nhận thức: khả năng của não bù đắp cho những tổn thương hoặc thay đổi liên quan tuổi tác. Có thể hình dung nó như một “giàn giáo tinh thần” giúp bạn tiếp tục hoạt động ngay cả khi một phần não bắt đầu yếu đi.
Một cách hiệu quả để xây dự trữ nhận thức là học các kỹ năng mới đòi hỏi trí óc cao: bắt đầu một môn thể thao mới, vẽ, nấu ăn, viết, lập trình, khiêu vũ, hoặc học một ngôn ngữ. Những hoạt động này tăng tính toàn vẹn của chất trắng, hỗ trợ hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh, và cải thiện giao tiếp giữa hai bán cầu não bằng cách củng cố thể chai, đường chất trắng lớn nhất của não.
Học chơi một nhạc cụ là bài tập toàn diện cho não vì nó buộc mắt, tai, hai tay và trí nhớ cùng làm việc một lúc. Và không có “hạn tuổi” nào cho việc bắt đầu, như bà Pat 64 tuổi quay lại trường học ở tuổi 50.
Tác giả: Daryl Austin, National Geographic
