Sự Thăng Trầm Của Nghề Lập Trình
Những năm 1950, làm kỹ sư phần mềm nghĩa là ngồi giữa những cỗ máy khổng lồ và vô số dây cáp. Người làm nghề này khi đó rất hiếm. Theo báo cáo năm 1960 của Bộ Lao động Mỹ, cả nước chỉ có khoảng 10.000 người làm lập trình. Sự khan hiếm đó cộng với nhu cầu tăng khiến lương của họ tăng vọt.
Bảy chục năm sau, mọi thứ đảo chiều. Chỉ trong vài tháng đầu năm 2025, gần 18.000 lao động công nghệ bị thay thế bằng tự động hóa. Không năm nào các công ty lớn cắt giảm nhanh và nhiều như vậy. Và với cuộc đua giành ngôi đầu về AI, xu hướng này chưa có dấu hiệu dừng.
1950 đến 1980: nghề thủ công tinh hoa
Thời đó lập trình không chỉ là viết mã, mà còn phải đục lỗ trên thẻ để nạp vào máy. Không ai nghĩ vài thập kỷ sau một cái máy có thể tự viết mã. Các ngôn ngữ như Fortran và COBOL đánh dấu sự ra đời của lập trình. Lập trình viên là tầng lớp kỹ thuật tinh hoa, phải hiểu sâu kiến trúc phần cứng. Không ai lo tự động hóa, vì máy tính chậm và phụ thuộc hoàn toàn vào con người.
Những năm 1970 và 1980, các trình biên dịch phát triển, môi trường lập trình tích hợp đầu tiên xuất hiện. Năm 1985, Turbo Pascal ra đời, cho phép biên dịch và chạy chương trình nhanh hơn hẳn. Máy tính cá nhân phổ biến, và tới năm 1985 nước Mỹ đã có khoảng 200.000 lập trình viên. Vài nỗ lực tự động hóa đầu tiên xuất hiện, như tối ưu hóa trình biên dịch, nhưng ý tưởng máy thay được cả lập trình viên vẫn còn xa.
2000 đến 2020: công cụ dần gánh bớt việc
Sang thiên niên kỷ mới, các công cụ tự động hoàn thành mã và phát hiện lỗi đầu tiên xuất hiện. Cộng đồng mã nguồn mở lớn mạnh với các nền tảng như GitHub, cho phép chia sẻ và tái sử dụng mã. Tới năm 2010, số nhà phát triển phần mềm trên toàn cầu vượt 18 triệu người.
Các công cụ như AutoML tự động hóa một phần quá trình học máy. Rồi tới các bước ngoặt về AI: năm 2015 Google ra mắt khung học máy TensorFlow; năm 2017 một bài báo của Google giới thiệu kiến trúc Transformer, nền tảng của các mô hình ngôn ngữ hiện đại.
2021 đến nay: AI thành cộng sự
Năm 2021, GitHub ra mắt Copilot, phát triển cùng OpenAI, có thể viết mã chức năng từ mô tả bằng ngôn ngữ tự nhiên. Theo GitHub, trong năm đầu, Copilot tạo ra khoảng 40% lượng mã trong các dự án dùng nó. Năm 2022, DeepMind giới thiệu AlphaCode, giải được các bài toán lập trình thi đấu và xếp trong nhóm 54% giữa các thí sinh. Tự động hóa không còn chỉ đụng tới việc đơn giản.
Đến 2025, các mô hình ngôn ngữ có thể tạo cả một ứng dụng từ vài câu hướng dẫn. Microsoft, Amazon đã nhúng AI vào quy trình, giảm nhu cầu lập trình viên cấp thấp. Một báo cáo ước tính tới 30% công việc phát triển phần mềm hiện có thể tự động hóa bằng AI. Hơn một phần tư mã mới ở Google giờ do AI sinh ra.
Hệ quả rõ ràng: các vai trò cơ bản đang biến mất, các công ty ưu tiên công cụ tự động thay vì thuê lập trình viên mới ra trường. Và kỹ năng cần có cũng đổi: nhà phát triển giờ không chỉ viết mã, mà phải biết cách làm việc với AI và kiểm chứng kết quả của nó.
Còn lại gì cho con người
Nhu cầu đang tăng ở các mảng: kỹ sư học máy, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, kiến trúc phần mềm, giám sát thuật toán, những chỗ AI chưa thay được chuyên môn con người. Một nghiên cứu cho rằng đến năm 2035, nhà phát triển biết kết hợp AI với lập trình truyền thống sẽ rất được săn đón. Các lĩnh vực mới như đạo đức AI, quyền riêng tư dữ liệu, quy định công nghệ cũng mở ra không gian cho những sự nghiệp có ý nghĩa.
Chuyện AI thay lập trình viên đang diễn ra, nhưng không phải là số phận chung cho mọi người. Trong lịch sử, tự động hóa luôn đổi bản chất công việc, đồng thời tạo cơ hội mới cho người biết thích nghi. Cái AI chưa sao chép được là khả năng suy luận và sáng tạo. Tương lai của nghề này phụ thuộc vào việc bạn có làm việc được cùng AI hay không.
— Economy Media
