Internet Tạo 7.000 Triệu Phú Mỗi Tuần. AI Đang Làm Lại, Nhanh Hơn.
Cuối những năm 90, internet tạo ra triệu phú với tốc độ chưa từng thấy. Đến năm 1999, mỗi tuần có 7.000 triệu phú mới. Từ 1995 đến 2000, riêng chỉ số NASDAQ tăng hơn 400%. Vốn đầu tư mạo hiểm đổ vào kỷ lục, hơn 100 tỷ đô trong một năm. Người vào Amazon sớm lãi 257.000%. Jeff Bezos biến 10.000 đô thành hơn 170 tỷ đô. Tất cả trong 5 năm.
Nhưng hầu hết mọi người bỏ lỡ. Họ đứng ngoài, tự nhủ sẽ vào khi mọi thứ an toàn hơn. Tới lúc thấy an toàn thì phần lãi đã đi mất. Sự thật phũ phàng: nếu bạn không ở trong thị trường lúc nó bùng nổ, bạn mất cả một thập kỷ tích lũy và không lấy lại được. Phải ở trong thị trường lúc điều kỳ diệu xảy ra.
Tin tốt là bây giờ nó đang xảy ra lần nữa, nhanh hơn. Cách mạng internet mất 7 năm để đạt 100 triệu người dùng. Cuộc cách mạng lần này mất hai tháng. Nếu lịch sử lặp lại, hàng triệu người sẽ giàu lên, đa số bị bỏ lại. Câu hỏi duy nhất: lần này bạn đứng ở phía nào?
Vì sao khoảnh khắc này quá lớn để bỏ qua
Ở Mỹ, mỗi lần có đổi mới công nghệ lớn là một lần nhiều người làm giàu. Nhưng đổi mới lớn thì hiếm, và khi xảy ra thì nó thay đổi mọi thứ. Phần đông ngủ quên và bỏ lỡ.
Ai cũng có thể đầu tư chứng khoán, nhưng 10% dân số Mỹ đang nắm gần 95% tài sản. Muốn đổi điều đó, người ta phải hiểu công cụ tạo của cải mạnh nhất cho người bình thường: thị trường chứng khoán. Điều đó chưa bao giờ quan trọng hơn lúc này, khi ta đang sống trong cuộc cách mạng công nghệ có lẽ lớn nhất đời mình.
AI là công nghệ được áp dụng nhanh nhất trong lịch sử loài người, có thể trở thành nền tảng như điện, thấm vào mọi thứ ta làm. Tính đến 2023, các công ty liên quan AI chiếm hơn một phần ba mức tăng của chỉ số S&P 500, và con số này còn tăng. Đầu tư AI toàn cầu dự kiến tăng từ 67 tỷ đô năm 2023 lên hơn 1.800 tỷ đô mỗi năm vào 2030. Hơn 1 tỷ người đã dùng AI.
Hệ thống tài chính đang hỏng theo cách khiến bạn không tiến lên được nếu không sở hữu tài sản. Đó là lý do người giàu giàu thêm, người nghèo nghèo đi. Không sở hữu tài sản thì theo thời gian bạn sẽ nghèo đi, đó là quy luật của tiền trong một môi trường lạm phát. Ray Dalio cũng nói y vậy trong bài này.
Rủi ro của việc bỏ lỡ
Lịch sử đầy người có cơ hội cả đời rồi để tuột. Năm 1976, Ronald Wayne là đồng sáng lập thứ ba của Apple cùng Steve Jobs và Steve Wozniak. Mười hai ngày sau, sợ công ty thất bại, ông bán 10% cổ phần với giá 800 đô. Số cổ phần đó giờ đáng hơn 200 tỷ đô. Năm 1962, hãng Decca Records từ chối The Beatles vì “nhạc guitar sắp lỗi thời”; ban nhạc đó bán hơn 600 triệu đĩa. Năm 1998, Yahoo từ chối mua Google giá 1 triệu đô; Google giờ có vốn hóa hơn 2.000 tỷ đô. Năm 2005, Blockbuster cười khi được chào mua Netflix giá 50 triệu đô; Netflix giờ hơn 250 tỷ đô, Blockbuster chỉ còn một cửa hàng.
Điểm mấu chốt: sống trong một cuộc cách mạng thôi thì chưa đủ. Phải nhận ra và hành động trước khi nó thành hiển nhiên. Với AI, cửa sổ cơ hội hẹp lại mỗi ngày. Đến 2030, AI có thể xóa bỏ hoặc thay đổi 800 triệu việc làm toàn cầu, gần một phần năm lực lượng lao động. Goldman Sachs ước tính AI có thể thêm 7.000 tỷ đô vào GDP toàn cầu trong thập kỷ tới. Vậy mà đa số hộ gia đình không sở hữu tài sản nào liên quan AI.
Cơ hội kiểu này có ngày hết hạn. Khi mức độ áp dụng đạt một điểm, tiềm năng tăng trưởng sụp xuống, ai nắm đúng danh mục thì thắng, còn lại thua. Người vào Microsoft sớm thời máy tính cá nhân lãi 50.000% trong hai thập kỷ; mua sau năm 2000 chỉ còn tăng trưởng một chữ số mỗi năm. Với AI, tốc độ áp dụng nhanh tới mức cửa sổ cho lợi nhuận giai đoạn đầu tính bằng tháng, không phải thập kỷ. Năm 2024, Google, Meta, Amazon và Microsoft đầu tư hơn 400 tỷ đô vào hạ tầng AI. Mọi thứ diễn ra rất nhanh. Nếu không sớm lập kế hoạch, bạn sẽ mua ở đỉnh.
Mục tiêu không phải là thành nhà đầu tư thông minh nhất, đa số không có thời gian cho việc đó. Tìm cách tiếp cận rộng vào lĩnh vực này, đừng chạy theo tiêu đề. Thời gian ở trong thị trường quan trọng hơn cố canh thời điểm thị trường. Nếu nghiên cứu xong bạn thấy nó không hợp với mình, cũng được, miễn là bạn đã thật sự cân nhắc chứ không bỏ qua.
AI sẽ còn làm ta bất ngờ
Năm qua, AI đã tái tạo loài sói khổng lồ tuyệt chủng hơn 10.000 năm, phác thảo 2,2 triệu vật liệu tinh thể mới cho chất bán dẫn và pin, tìm ra kháng sinh mạnh chống siêu vi khuẩn, thiết kế enzyme phân hủy nhựa trong vài ngày thay vì hàng thế kỷ, phát hiện ung thư sớm hơn cả bác sĩ giỏi nhất.
Vẫn có những bộ óc sáng giá cho rằng AI bị thổi phồng. Lịch sử đầy những chuyên gia sai ngoạn mục. Thập niên 70, Ken Olsen nói “chẳng ai cần máy tính ở nhà”. Năm 1903, một ngân hàng nói “ngựa sẽ còn mãi, ô tô chỉ là mốt”. Steve Ballmer nói “iPhone không có cơ hội chiếm thị phần đáng kể”. Năm 1995, Robert Metcalfe dự đoán internet sẽ sụp năm 1996, rồi sau đó in bài báo đó ra và ăn nó để nhận sai.
Một kỳ thủ cờ vây nổi tiếng từng nói đấu với AI giống như đấu với trí tuệ ngoài hành tinh. Đó là cách nhìn đúng: không ai biết trí tuệ này sẽ thông minh tới đâu. Vì không biết, hãy đầu tư vào AI với sự khiêm tốn lớn.
Các nhóm cơ hội đầu tư AI hiện có, đại khái: (1) Tính toán và hạ tầng, gồm chip, trung tâm dữ liệu, năng lượng, làm mát. (2) Mô hình nền tảng, gồm mô hình ngôn ngữ lớn, thị giác, đa phương thức. (3) AI tích hợp vào ngành, như y tế, pháp lý, sản xuất. (4) Tác nhân tự động hoàn thành công việc. (5) An toàn, bảo mật, quản trị. (6) Dữ liệu, gồm gắn nhãn và dữ liệu tổng hợp. (7) Robot và AI hiện thân, cho kho bãi, nông nghiệp, chăm sóc người già. (8) Nội dung và truyền thông tổng hợp. (9) AI biên trong ô tô, thiết bị, Internet vạn vật. (10) Quốc phòng và an ninh quốc gia. (11) Khí hậu và bền vững.
Đừng cố làm chủ mọi mảng. Đa dạng hóa để giảm rủi ro. Nếu muốn chuyên sâu, chọn 2-3 mảng bạn thấy thú vị, tập trung vào công ty có nền tảng vững, và chỉ chọn cổ phiếu riêng khi bạn thật sự có lợi thế thông tin.
Bài học từ bong bóng dot-com
Từ tháng 3/2000 đến tháng 10/2002, NASDAQ mất 78% giá trị, xóa hơn 5.000 tỷ đô vốn hóa. Pets.com huy động 82 triệu đô rồi phá sản sau 268 ngày. Webvan tiêu 1,2 tỷ đô và sụp trong chưa đầy 3 năm. Amazon mất hơn 90% giá trị từ 1999 đến 2001, có lúc giá cổ phiếu chỉ còn 6 đô. Nhưng rồi nó thành một trong những công ty giá trị nhất thế giới, sau khi rũ sạch những người hoảng loạn và những người mua bằng đòn bẩy. Trong hàng ngàn công ty internet thập niên 90, chưa tới 50 công ty còn sống.
AI là cơn sốt vàng mới. Nhưng nếu bạn nghĩ ai chơi cũng thắng thì bạn đang bỏ qua lịch sử. Năm 2001, giới phân tích còn dự đoán Amazon phá sản. Google từng là một công cụ tìm kiếm nhỏ, Apple suýt phá sản, Microsoft ban đầu không tin internet, Meta không rõ mô hình kinh doanh. Người sống sót là người giải quyết một vấn đề thật và dựng được cỗ máy kiếm nhiều hơn tiêu, quản vốn nghiêm.
Cẩn thận với việc tự chọn người thắng. Những tài sản lớn nhất được tạo ra bằng một cú đặt cược tập trung mà mọi người cho là điên, và nó đúng. Nhưng những tài sản lớn nhất cũng mất đi y hệt cách đó, khi cú cược tập trung sai. Trong mọi cơn sốt vàng, bán cuốc xẻng an toàn hơn đi đãi vàng. Sau vụ sụp dot-com, danh mục đa dạng phục hồi nhanh hơn nhiều so với cú cược tập trung.
Bốn bài học: một, chơi dài hạn, không chơi tiền nhanh. Hai, đừng giao dịch bằng đòn bẩy. Ba, phân biệt sự thổi phồng với một doanh nghiệp đang giải quyết vấn đề cấp bách; tăng trưởng không lợi nhuận là đường cụt. Bốn, đa dạng hóa: bạn kiếm ít tiền hơn, nhưng rủi ro cũng ít hơn.
Cách hành động
Nếu bạn đầu tư 1.000 đô vào Amazon lúc IPO năm 1997 và không bán, giờ bạn có hơn 2 triệu đô. Đó là sức mạnh của việc vào sớm, chọn đúng, và giữ vững khi người khác bỏ cuộc. Còn nếu bỏ lỡ 10 ngày giao dịch tốt nhất của S&P 500 trong 20 năm qua, lợi nhuận của bạn giảm hơn 50%. Mười ngày, chiếm nửa lợi nhuận của hai chục năm.
Không có một cách duy nhất để thắng. Trong mọi cuộc cách mạng công nghệ, của cải được tạo ra bởi người dựng công ty, người làm việc để lấy cổ phần ở công ty đúng, hoặc người đầu tư sớm vào công ty rồi sẽ thống trị. Nếu bạn là người xây dựng, tập trung vào một vấn đề cấp bách mà người ta sẵn sàng trả tiền. Nếu bạn có kỹ năng AI, bạn đang ở vị trí tốt. Còn nếu không phải doanh nhân hay kỹ sư AI hàng đầu thì tập trung vào việc đầu tư. Kế hoạch, gọn lại:
Bắt đầu ngay, kể cả với số tiền nhỏ. Chờ thời điểm hoàn hảo là cách bỏ lỡ cả một thập kỷ tích lũy. 50 tới 100 đô mỗi tháng vào tài sản đúng, để lâu, cũng dồn lại đáng kể. Cổ phiếu lẻ cho phép bạn mua một phần Nvidia hay Microsoft ngay hôm nay.
Xây một danh mục AI đa dạng, nghĩ theo nhóm chứ đừng nghĩ theo một cổ phiếu. Hạ tầng (chip, đám mây, trung tâm dữ liệu), mô hình lõi, ứng dụng tích hợp vào ngành, và “cuốc xẻng” (bảo mật, quản trị, công cụ phát triển). Rải tiền qua nhiều nhóm.
Tránh đòn bẩy. Đừng vay tiền để đặt cược trên thị trường.
Trung bình giá. Bỏ vào một số tiền cố định đều đặn, bất kể giá lên hay xuống. Cách này giúp bạn mua được cả lúc thị trường giảm.
Tái đầu tư lợi nhuận. Nếu một khoản tăng mạnh, chia bớt lãi sang các mảng khác cho cân bằng.
Giữ một khoản dự trữ tiền mặt, 3 tới 6 tháng chi phí, để khỏi phải bán tháo lúc thị trường giảm. Đừng đầu tư khoản tiền bạn cần dùng trong 5 tới 10 năm tới.
Cam kết ở lại. Các đợt bùng nổ luôn kèm biến động lớn. Công ty thắng cuối cùng sẽ phục hồi và vượt đỉnh cũ, nhưng chỉ có lợi cho bạn nếu bạn không bán tháo giữa chừng.
Quy tắc số một: mua thấp, bán cao. Đa số làm ngược lại vì hứng lên thì mua, sợ hãi thì bán. Trung bình giá, giữ hơn một thập kỷ, bất kể chuyện gì xảy ra.
Làm được vậy thì bạn không cần đoán ra Nvidia hay Amazon tiếp theo. Bạn sẽ sở hữu một phần rộng của nền kinh tế AI và để những người dẫn đầu tự nổi lên. Không làm gì cũng đồng nghĩa với việc để lạm phát ăn mòn bạn.
Những khoảnh khắc như thế này hiếm khi đến, và khi đến thì không kéo dài. Lần cuối có thay đổi lớn cỡ này, hàng triệu người thành triệu phú, không phải vì họ thông minh nhất, mà vì họ có mặt lúc thị trường bùng nổ và không bán tháo lúc thị trường rung lắc. Giờ tới lượt bạn. Bạn có thể nhìn nó trôi qua rồi hai mươi năm sau ngồi ước, hoặc định vị ngay bây giờ và tham gia. Vì tới lúc nó thành hiển nhiên thì đã quá muộn.
— Tom Bilyeu
