Não Bạn Không Mất Tập Trung, Nó Bị Quá Tải Kích Thích
Chris Bailey dành nhiều năm đọc nghiên cứu về sự chú ý sau khi nhận ra một điều khó chịu: từ lúc mở mắt tới lúc đi ngủ, đời anh là một chuỗi màn hình. Điện thoại trên giường, iPad cạnh bếp khi chiên trứng, màn hình này gắn với màn hình kia lúc làm việc, cái đồng hồ trên cổ tay thì rung liên tục. Thủ phạm lớn nhất là điện thoại, nên anh quyết định gần như bỏ nó trong một tháng.
Thí nghiệm điện thoại
Quy tắc: mỗi ngày dùng điện thoại tối đa 30 phút, gồm bản đồ, gọi cho mẹ, nghe nhạc, nghe podcast. Mất khoảng một tuần để quen với mức kích thích thấp hơn. Sau đó ba chuyện lạ xảy ra: khả năng tập trung tăng lên, đầu óc tự nảy ra nhiều ý tưởng hơn, và anh nghĩ về tương lai, lên kế hoạch nhiều hơn.
Gốc rễ không phải là mất tập trung
Ngồi trước máy tính, nếu điện thoại để gần, trung bình ta chỉ tập trung vào một việc được 40 giây trước khi nhảy sang việc khác. Mở thêm mấy ứng dụng chat thì còn 35 giây.
Ta hay nghĩ vấn đề là não bị phân tâm. Nhưng đó chỉ là triệu chứng. Gốc rễ là não bị kích thích quá mức, và chính nó thèm sự phân tâm. Não thích những mẩu thông tin nhỏ, mạng xã hội, email. Có một cơ chế gọi là thiên kiến mới lạ: mỗi lần gặp cái gì mới, não thưởng cho ta một liều dopamine, cảm giác dễ chịu na ná lúc ăn một cái bánh pizza. Kiểm tra Facebook cũng cho kích thích tương tự.
Hạ mức kích thích xuống
Bailey thử đi xa hơn: chủ động làm mình chán một giờ mỗi ngày trong một tháng, theo gợi ý của độc giả. Ngày đầu đọc điều khoản dịch vụ của iTunes trong một giờ. Ngày thứ tư chờ máy tổng đài khiếu nại hành lý. Ngày 19 đếm số 0 trong 10.000 chữ số đầu của số pi. Ngày 24 nhìn kim đồng hồ nhích.
Hiệu ứng giống hệt thí nghiệm điện thoại. Mất khoảng tám ngày để đầu óc thật sự dịu xuống, đúng như nghiên cứu về việc tâm trí cần chừng đó thời gian để thư giãn khi đi nghỉ. Rồi khả năng tập trung nới rộng ra, không phải vì bớt cám dỗ, mà vì não không còn đi lùng cám dỗ nữa. Ý tưởng và kế hoạch bắt đầu tự xuất hiện khi tâm trí có chỗ để lang thang.
Để tâm trí lang thang có chủ đích
Tolkien có câu: “Không phải ai lang thang cũng lạc lối.” Những ý tưởng sáng tạo nhất thường đến lúc bạn không tập trung vào gì cả, như lúc tắm. Bailey gọi trạng thái này là tập trung phân tán. Khi để đầu óc nghỉ, nó đi tới ba nơi: quá khứ (khoảng 12% thời gian), hiện tại (28%), và tương lai (48%). Đó là lý do lúc tắm ta hay lập kế hoạch cả ngày.
Chọn một việc đơn giản không chiếm hết đầu óc. Với Bailey là đan len, anh đan trên máy bay, tàu hỏa, trong phòng khách sạn. Bạn có thể tắm lâu hơn một chút, đi bộ giữa các phòng họp mà không cầm điện thoại, hay xếp hàng mà không làm gì. Thử hai tuần: hạ mức kích thích, để ý xem sự chú ý, ý tưởng và kế hoạch của mình đổi khác ra sao. Tắt internet từ 8 giờ tối tới 8 giờ sáng. Mỗi tuần có một buổi cắt kết nối.
Hai điều cần đổi trong cách nghĩ về sự chú ý: đừng nhồi thêm việc, vì ta đã làm quá nhiều rồi; và sự phân tâm không phải kẻ thù, nó là triệu chứng của một cái đầu bị kích thích quá mức. Trạng thái chú ý của bạn quyết định trạng thái cuộc sống của bạn.
Theo Chris Bailey, TEDx.
