Sụn Khớp Có Mọc Lại Được Không
Người viết blog này nói trước: vẫn có những bài cho rằng sụn tái tạo được nhờ tập luyện và dinh dưỡng, nhưng tôi tin việc đó rất khó. Bài dưới đây là góc nhìn của hai bác sĩ chỉnh hình, đáng đọc với ai chạy marathon hoặc có vấn đề khớp gối.
Sụn là gì
Sụn là lớp mô mềm, bóng, trơn ở đầu xương nơi hai xương gặp nhau thành khớp. Đầu dưới xương đùi và đầu trên xương chày đều phủ sụn để trượt lên nhau êm ru. Sụn mòn đi thì gọi là thoái hóa khớp, kèm đau, sưng, giảm vận động. Gõ “cách tái tạo sụn” lên Google ra hàng trăm cách, nhiều thứ bác sĩ Paul nói còn không phát âm nổi.
Những cách phẫu thuật có bằng chứng
Có ba kỹ thuật gần giống nhau: tạo vi gãy (microfracture), khoan, và mài tạo hình. Nguyên lý chung là chỗ nào mất sụn thì đục thủng lớp xương bên dưới cho máu chảy lên, kích thích cơ thể lấp vào. Nhưng thứ mọc ra là sụn sợi, giống mô sẹo, không phải sụn khớp thật (sụn hyaline). Bác sĩ Paul ví như sân golf: chỗ cỏ bị lóc ra, cỏ mọc lại là cỏ dại, vẫn xanh, vẫn có chút đệm, nhưng không phải cỏ gốc.
Mức cao hơn là cấy sụn có ma trận hỗ trợ: lấy một ít sụn của bệnh nhân đem nuôi cấy trong phòng thí nghiệm cho nở ra, rồi ghép lại. Hiệu quả tốt, nhưng chỉ cho vùng hư nhỏ, không cứu được người đã mòn hết sụn và cần thay khớp.
Cao nữa là ghép sụn: lấy từ vùng ít chịu lực của chính bệnh nhân, hoặc từ người hiến đã mất. Ghép mô tươi thường tốt hơn nhưng phức tạp. Những cách này thực chất là vá và sửa, không phải tạo sụn mới.
Vì sao sụn khó lành
Sụn gần như không tự lành. Xương gãy thì liền, gan tái tạo giỏi, da cũng lành. Nhưng tủy sống một khi tổn thương là vĩnh viễn, sụn cũng gần vậy. Trẻ em còn lành được, còn người lớn sau tuổi dậy thì, khi các tấm tăng trưởng đã đóng, sụn không tự phục hồi. Cứ tưởng tượng lớp bóng mịn ở đầu khúc xương trong cái đùi gà, đó là sụn. Cơ thể có tuổi thì nhiều mô đổi khác, sụn là chỗ khó nhất.
Còn mấy thứ bổ sung trên mạng thì sao
Nghe hấp dẫn lắm: uống một viên là sụn mọc lại. Carl Sagan có câu: “Những tuyên bố phi thường đòi hỏi bằng chứng phi thường.” Phần lớn quảng cáo kiểu này còn thiếu cả bằng chứng thường.
Danh sách các chất bổ sung có bằng chứng tốt về tái tạo sụn: không có cái nào. Tính đến giờ chưa thực phẩm hay viên uống nào được chứng minh trong nghiên cứu lâm sàng nghiêm túc là làm sụn mọc lại.
Bác sĩ Paul đưa ra một phép thử: nếu bạn bị cụt một đốt ngón tay, trong đốt đó có sụn, canxi và nhiều chất khác. Uống viên chứa các chất đó có làm ngón tay mọc lại không? Không. Sụn cũng vậy. Thấy quảng cáo nào bảo làm sụn mọc lại, cứ tự hỏi: “Nó có làm ngón tay tôi mọc lại không?”
MSM, chondroitin, sụn cá mập, nghệ, tiêm PRP (huyết tương giàu tiểu cầu), tiêm tế bào gốc hay tế bào mỡ vào khớp: có thể giảm triệu chứng tạm thời, nhưng không làm sụn mọc lại. Riêng chuyện lấy tế bào gốc tiêm vào khớp mong nó tự biến thành sụn, khả năng đó gần như bằng không. Trong phòng thí nghiệm người ta tạo được sụn từ tế bào gốc, nhưng đặc tính cơ học vẫn thua sụn thật, và cấy vào chỗ hư thường thất bại.
Kết: hiện tại chưa có cách nào ngoài phẫu thuật để làm mới sụn, và ngay cả phẫu thuật cũng chỉ vá được vùng nhỏ. Hy vọng nằm ở nghiên cứu y học tái tạo đang được đầu tư. Biết đâu vài chục năm nữa câu này sẽ thành chuyện cũ. Trong lúc chờ, giữ cân nặng hợp lý và vận động điều độ vẫn là cách bảo vệ khớp thực tế nhất.
Theo hai bác sĩ Paul và Brad, kênh Talking With Docs.
