Tháng 11/2005, các giáo sư của Institute of Natural Medicine, University of Toyama (Nhật Bản) đã tìm ra một sesquiterpene mới của Trầm Hương Việt nam và chứng minh trong phòng thí nghiệm hiệu ứng kích cảm của nó trên quá trình sinh trưởng của “chất nuôi dưỡng tế bào thần kinh” BDNF (New sesquiterpene from Vietnamese agarwood and its induction effect on Brain-derived Neurotrophic Factor mRNA expression in vitro). Vật liệu được khảo sát là 4,52g Kỳ nam (Kyara: trầm hương loại tốt nhất) mua tại Sở khoa học và công nghệ Khánh Hoà từ tháng 12/2001. Công trình này được công bố trên Báo Bioorganic & Medicinal Chemistry số 14 (2006) trang 3571-3574, từ 7/2/2006 có sẵn để tải về trực tuyến từ www.sciencedirect.com ( nhưng phải trả 30 USD). Xin xem toàn văn công trình này trong Phụ lục 1.
Vậy ý nghĩa của công trình khoa học đó là gì ?
Nói nôm na có nghĩa là: Trầm Hương Việt nam có thể có tác dụng đối với Hệ thần kinh trung ương (Central Nervous System: CNS), công trình này được xem như một minh chứng khoa học thêm về một tính năng quí của Trầm Hương là giúp an thần như vẫn được nói đến nhiều từ Y học cổ truyền. Tuy nhiên đối với những người trồng trọt, chế biến, nghiên cứu và kinh doanh Trầm Hương Việt nam thì vẫn cần một sự giải thích kỹ hơn, nhưng phải dễ hiểu và không quá “hàn lâm”. Muốn vậy, cần hiểu biết sơ qua một vài khái niệm cơ bản.
Sesquiterpene là gì ? Một số không ít cây cỏ có tác dụng chữa bệnh chính là do chúng có các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học, sau đây gọi tắt là hoạt chất sinh học (HCSH). Các hoạt tính sinh học đặc biệt là: kháng khuẩn, kháng nấm, kháng viêm, phòng và hạn chế ung thư, kìm hãm virus HIV, điều hòa miễn dịch, kích thích hoặc ức chế hoạt động của các mô và tế bào,….Nhưng quá trình sinh tổng hợp và tích lũy các HCSH không chỉ phụ thuộc chính vào yếu tố di truyền (họ, chi, loài, thứ,…) mà còn phụ thuộc vào điều kiện địa lý, thổ nhưỡng, sinh thái, thảm thực vật và môi trường sống. Ví dụ Kỳ nam nói chung chỉ tìm thấy trong loài Aquilaria crassna Pierre sinh sống tại một số vùng nhất định của Việt nam. Sesquiterpene là HCSH mạnh nên được sử dụng rộng rãi trong y dược. Trong tinh dầu Trầm do công ty Hoàng Lân chưng cất tại Hà Tĩnh từ nguồn nguyên liệu Hương Khê, chúng tôi đã tìm thấy 7 sesquiterpene trong 19 HCSH (19 HCSH này chiếm 84,26% trọng lượng tinh dầu) trong đó có những sesquiterpene quan trọng như 10-epi-gamma-eudesmol (Hình 1), alpha-agarofuran (Hình 2), agarospirol (Hình 3), beta-eudesmol (Hình 4). Tuy nhiên chúng tôi không tìm thấy sesquiterpene mà các nhà khoa học Nhật Bản tìm thấy từ Kỳ nam Khánh Hoà, nó có tên là (4R,5R,7R)-1(10)-spirovetiven-11-ol-2-one. Công thức cấu trúc của nó được cho trên Hình 5. Phải chăng sự có mặt của sesquiterpene này cũng là một dấu hiệu để phân biệt Kỳ nam với các cấp độ Trầm Hương khác ?
BDNF là gì ? BDNF là các sinh chất (protein) hoạt động chủ yếu trên các tế bào thần kinh (neuron) của hệ thần kinh trung ương (CNS) và có thể trên cả hệ thần kinh ngoại biên (PNS). Hệ thần kinh trung ương bao gồm não và tuỷ sống (xem Hình 6, trong đó 1: não, 2: hệ thần kinh trung ương, 3: tủy sống). Vai trò của sinh chất BDNF là giúp cho sự tồn tại của neuron, thúc đẩy sự tăng trưởng của neuron, hỗ trợ các neuron trong việc biệt hóa (differentiation) thành các neuron mới. Biệt hoá là quá trình tạo nên các neuron mới từ các tế bào thần kinh gốc (neural stem cell), cho nên BDNF giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển thần kinh (neural development). DNA là các đại phân tử mang thông tin di truyền mã hóa cho hoạt động sinh trưởng và phát triển của tế bào. Việc tổng hợp các mRNA từ DNA được gọi là phiên mã (transcription). Các phân tử mRNA mang thông tin di truyền được sao chép từ DNA ra tế bào chất để tổng hợp các protein đặc thù nhờ quá trình dịch mã. Nhờ đó, BDNF được tiếp tục sinh trưởng qua quá trình phân bào, sau đó mRNA bị phân huỷ thành các ribonucleotide. Toàn bộ vòng đời của mRNA từ lúc được tổng hợp từ DNA cho đến khi bị phân huỷ được gọi là biểu diễn mRNA (mRNA expression). Biểu diễn mRNA của BDNF mô tả cơ chế chính của quá trình sinh trưởng BDNF. Nếu kích cảm (induction) được quá trình này thì hy vọng tránh được hiện tượng thiếu BDNF trong hệ thần kinh trung ương.
Hệ quả của sự thiếu hụt BDNF là gì ?
Sự thiếu hụt BDNF có khả năng gây nên các bệnh sau đây:
– Bệnh trầm cảm (depression)
– Bệnh tâm thần phân liệt (schizophrenia)
– Bệnh tự kỷ ám thị (Obsessive-compulsive disorder)
– Bệnh mất trí nhớ (Alzheimer's disease)
– Bệnh rối loạn lưỡng cực (Bipolar disorder)
– Bệnh Parkinson
– Bệnh Hungtinton
– Bệnh Rett
– Bệnh Dementia …….
Ngoài ra, sự thiếu hụt BDNF còn làm giảm khả năng chống stress khi mà con người trong cuộc sống đương đại thường bị căng thẳng vì áp lực công việc, vì môi trường sống đang bị buỷ hoại và còn vì những bất ổn có thể có trong cuộc sống riêng tư. Cũng xin lưu ý rằng các bệnh rối loạn tâm thần (psychiatric disorder) do thiếu BDNF (ví dụ bệnh Trầm cảm) không thuộc lĩnh vực đạo đức mà thuộc lĩnh vực sinh lý bệnh học. Xin xem thêm Phụ lục 2 nói về một số bệnh kể trên bởi một số nhà khoa học Việt kiều tại Mỹ.
– GS. Đinh Xuân Bá
(Chủ tịch HĐQT Công ty SECOIN)
(Hà nội, tháng 6 – 2007)