Neil deGrasse Tyson: Vì Sao AI Bị Thổi Phồng
Neil deGrasse Tyson là một trong những nhà khoa học nổi tiếng nhất thế giới, và là người truyền đạt khoa học xuất sắc. Trong thời buổi tràn ngập thông tin sai lệch, vai trò đó, theo người phỏng vấn, không chỉ hữu ích mà là thiết yếu. Đây là bản lược dịch cuộc trò chuyện với ông, tập trung vào phần về trí tuệ nhân tạo.
Mở đầu, người phỏng vấn bày một trò: đọc một loạt câu hỏi khoa học và bắt Tyson trả lời theo cảm tính, kiểu 8 tỷ người bình thường vẫn làm, không được sửa. Kết quả khá hài. “Nguyên nhân thủy triều cao?” thì “liên quan gì đó tới mặt trăng, và cả chu kỳ của phụ nữ nữa”. “Vì sao Trái Đất không rơi vào Mặt Trời?” thì “tôi không biết, nhưng tôi mừng vì nó chưa rơi”. “Con người có từng lên Mặt Trăng không?” thì “tôi có xem vài video YouTube nói đó là ảnh chỉnh sửa, nên câu trả lời là không rõ”. Sau đó Tyson được nói lại: mấy câu trả lời kiểu đó giống một học sinh lớp 8 không làm bài, chỉ lấy chữ trong câu hỏi sắp xếp lại. May thì được C-.
AGI là gì
AI là máy tính làm việc nhanh hơn, tốt hơn, rẻ hơn con người, thay thế công việc của con người. Bạn đưa một file Excel, nó tóm tắt trong hai phút thay vì nửa ngày. AI đã có từ lâu trước ChatGPT, nhưng ChatGPT khiến mọi người chú ý vì nó làm được việc mang tính sáng tạo: viết bài, vẽ tranh.
AGI, trí tuệ nhân tạo tổng quát, thì khác. Nó tự học bất cứ thứ gì, tự có động lực, phân tích tình huống mới rồi tự quyết định hành động, giống trí tuệ con người. Nếu đặt AGI vào một con robot, nó sẽ như một con người hoàn chỉnh, tự quyết dựa trên nhu cầu của mình.
Vì sao Tyson không lo về AGI
Ông không nghĩ AGI sắp xảy ra. Nó hữu ích, nhưng ta vẫn là con người và vẫn đang kiểm soát. Ông muốn máy tính làm những việc cụ thể, không phải làm tất cả. Các lãnh đạo công nghệ nói về AGI theo cách đáng sợ vì cách nói đó thu hút chú ý; nhiều người trong ngành không nghĩ vậy, chỉ là họ không được mời phỏng vấn vì không đủ giật gân. Máy tính đã thay đổi mọi thứ trong thế kỷ 20. AI sẽ hòa vào cuộc sống y như vậy: xe tự phanh, xe tự ra quyết định.
Có một điểm mù: con người không hình dung được tăng trưởng theo cấp số nhân. Từ Cách mạng Công nghiệp, ta đã sống trong một thế giới tăng trưởng cấp số nhân, nhưng cảm thấy nó tuyến tính vì mỗi lúc ta chỉ thấy một phần nhỏ. Năm 1905, New York có 50 xe ngựa cho mỗi ô tô; đến 1915 tỉ lệ đảo ngược. Cả một ngành công nghiệp ngựa biến mất trong 10 năm.
AGI có lợi ròng cho nhân loại không?
Tiến bộ khoa học không luôn đồng nghĩa với tiến bộ của con người. Vũ khí hạt nhân là ví dụ. AGI có thể có lợi ròng, nhưng nếu kẻ xấu tiếp cận được AGI, với rào cản thấp hơn nhiều so với vũ khí hạt nhân, rủi ro sẽ cao hơn. Tyson ủng hộ đặt rào cản và các điểm kiểm tra.
Nếu AGI gây mất việc hàng loạt, ví dụ thất nghiệp lên 15 đến 20%, xã hội sẽ hỗn loạn. Nhưng nhìn lại, khi ngựa bị thay bằng ô tô, các ngành mới xuất hiện: trạm xăng, nhà máy xe. AI có thể lấy việc văn phòng, nhưng con người thì sáng tạo, sẽ tìm ra việc AI không làm được và tạo ra ngành mới.
Về nghiên cứu học thuật
Không phải nghiên cứu nào cũng có lợi ích tài chính tức thì, nhưng vậy không có nghĩa là nó không có giá trị. Giáo sư vật lý của Tyson nghiên cứu hạt nhân trong không gian, phát hiện hiện tượng cộng hưởng từ hạt nhân, được giải Nobel. Điều đó dẫn tới máy MRI, dù ông không hề quan tâm trực tiếp tới y học. Nghiên cứu vì chính nó thường mang lại lợi ích không ngờ cho nhân loại.
Ta mới hiểu 5% vũ trụ, 95% còn lại là vật chất tối và năng lượng tối. Sinh học vẫn đang tìm hiểu làm sao từ phân tử hữu cơ thành sự sống biết tự tái tạo. Khoa học là một biên giới vô tận.
Vì sao robot chưa làm cuộc sống dễ hơn?
Robot không nhất thiết phải có hình người. Xe tự lái là robot. Máy giặt là robot. Ta đã có máy giặt, nhưng lại muốn một cái máy xếp quần áo đúng chỗ để khỏi cãi nhau. Công nghệ vẫn đang giúp, chỉ là ta đã quen với sự tiện lợi nên vẫn phàn nàn.
Vài câu hỏi nhanh
Ý tưởng ông hay nghĩ tới: khi dùng kính thiên văn ban đêm, ông muốn bị người ngoài hành tinh bắt cóc, vì là nhà khoa học, ông bị cuốn hút bởi cái chưa biết chứ không sợ nó.
Vì sao chiêm tinh học quay lại với người trẻ: khi đời sống xã hội phức tạp, hẹn hò, tiền bạc, họ muốn có cái gì đó để đổ lỗi. Xem chiêm tinh cho vui thì được, nhưng dựa vào nó cho sức khỏe, tài chính, an ninh thì không nên.
Khái niệm khoa học ông muốn mọi người hiểu ngay: vũ trụ có thể được biết một cách khách quan, bỏ qua gần hết ý kiến chủ quan.
— Neil deGrasse Tyson
