Esther Perel: Vì Sao Chúng Ta Ngoại Tình
Ghi chú của Chương: Bài nói này 16 triệu view. Esther Perel là nhà trị liệu về mối quan hệ rất nổi tiếng, và bà giúp ta nhìn chuyện ngoại tình một cách toàn diện, dưới góc độ tâm lý học.
Trong 10 năm, Esther Perel làm việc với hàng trăm cặp đôi tan vỡ vì ngoại tình. Bà nói đây là hành động cực kỳ phổ biến nhưng hiểu rất kém.
Ngoại tình là gì
Định nghĩa bà thích gồm ba yếu tố: một mối quan hệ bí mật (đây là cấu trúc lõi), một kết nối cảm xúc ở mức nào đó, và một sự lôi cuốn tình dục. Lôi cuốn là từ khóa: nụ hôn bạn chỉ tưởng tượng cũng có thể mãnh liệt như hàng giờ làm tình thật. Như Proust nói, chính trí tưởng tượng chịu trách nhiệm cho tình yêu, không phải người kia.
Vì không có định nghĩa chung, ước tính tỷ lệ ngoại tình dao động từ 26% đến 75%. Và con người là mâu thuẫn sống: 95% nói sẽ kinh khủng nếu bạn đời nói dối về ngoại tình, nhưng gần đúng chừng đó nói chính họ cũng sẽ nói dối nếu họ ngoại tình.
Vì sao ngoại tình ngày nay đau hơn
Xưa hôn nhân là một hợp đồng kinh tế, ngoại tình đe dọa an ninh kinh tế. Nay hôn nhân là một sắp xếp lãng mạn, ngoại tình đe dọa an ninh cảm xúc và cả cảm giác về bản thân.
Ta có một lý tưởng lãng mạn: trông cậy vào một người để đáp ứng một danh sách nhu cầu vô tận, người yêu tuyệt nhất, bạn thân nhất, cha mẹ tốt nhất, bạn tâm giao. Và tôi là người được chọn, là duy nhất, không thể thay thế. Ngoại tình nói với tôi rằng tôi không phải vậy. Bệnh nhân Fernando của bà nói: tôi tưởng tôi biết mình là ai, chúng ta là ai. Giờ tôi nghi ngờ mọi thứ.
Ngoại tình thời số hóa là cái chết bởi hàng ngàn vết cắt: mẹ của bệnh nhân Heather ngày xưa chỉ tìm thấy một biên lai và vệt son trên cổ áo; Heather đào ra hàng trăm tin nhắn, ảnh, những ham muốn được viết ra, hai năm ngoại tình hiện ra trước mắt theo thời gian thực.
Vì sao người đang hạnh phúc vẫn ngoại tình
Giả định phổ biến: nếu ai đó ngoại tình thì hoặc mối quan hệ có vấn đề, hoặc người đó có vấn đề. Nhưng hàng triệu người không thể đều bệnh hoạn. Perel nói phần lớn người bà gặp không phải kẻ ngoại tình kinh niên, họ tin vào chung thủy, đã trung thành hàng chục năm, rồi một ngày vượt qua ranh giới và mạo hiểm mất tất cả.
Để đổi lấy gì? Thường là khao khát kết nối, sự mới mẻ, tự do, tự chủ, một mong muốn lấy lại phần đã mất của bản thân. Bệnh nhân Priya, 47 tuổi, hôn nhân hạnh phúc, luôn làm điều được kỳ vọng (con gái ngoan, vợ tốt, mẹ tốt), phải lòng người thợ chặt cây dọn cây sau bão. Ngoại tình của cô là về tuổi thanh xuân cô chưa từng có. Khi ta tìm ánh mắt người khác, không hẳn ta quay lưng với bạn đời, mà quay lưng với con người ta đã trở thành. Ta không tìm một người khác, mà tìm một phiên bản khác của chính mình.
Có một từ người ngoại tình khắp thế giới hay nói với bà: họ cảm thấy sống động. Và họ thường vừa trải qua mất mát, một người cha qua đời, một người bạn ra đi sớm, tin xấu từ bác sĩ. Cái chết và sự hữu hạn thường nấp sau một cuộc ngoại tình, đặt câu hỏi: Đây là tất cả sao? Tôi còn cảm nhận lại được điều đó không? Một số cuộc ngoại tình là nỗ lực chống lại cái chết.
Và ngoại tình ít liên quan tới tình dục, nhiều hơn tới ham muốn: được chú ý, cảm thấy đặc biệt, cảm thấy quan trọng. Cấu trúc của ngoại tình, không bao giờ sở hữu hoàn toàn người tình, tự nó là cỗ máy ham muốn, vì cái mơ hồ khiến ta muốn thứ mình không thể có.
Hàn gắn thế nào
Phần lớn cặp đôi trải qua ngoại tình vẫn ở lại với nhau, nhưng có cặp chỉ sống sót, có cặp biến khủng hoảng thành cơ hội, có những cuộc trò chuyện trung thực chưa từng có trong hàng chục năm.
Người đã ngoại tình cần chấm dứt cuộc ngoại tình, và bày tỏ hối hận thật sự vì đã làm tổn thương bạn đời. Perel lưu ý nhiều người thấy tội lỗi vì làm tổn thương đối tác nhưng không tội lỗi vì chính trải nghiệm ngoại tình, phân biệt đó quan trọng. Người đó cũng nên chủ động nhắc tới chuyện đã xảy ra, để người kia bớt phải ám ảnh canh giữ.
Người bị phản bội nên làm những việc phục hồi giá trị bản thân, vây quanh bằng bạn bè và hoạt động có ý nghĩa. Và quan trọng: kìm sự tò mò muốn đào chi tiết (cô ta có giỏi hơn tôi trên giường không) vì chúng chỉ thêm đau. Thay vào đó hỏi những câu tìm ý nghĩa: Cuộc ngoại tình này có ý nghĩa gì với anh? Anh trải nghiệm được điều gì ở đó mà không còn làm được với em? Anh có nhẹ nhõm vì nó kết thúc không?
Perel nhấn: phản bội có nhiều hình thức, bằng khinh miệt, thờ ơ, lãnh đạm, bạo lực. Phản bội tình dục chỉ là một cách làm tổn thương bạn đời. Nạn nhân của một cuộc ngoại tình không phải lúc nào cũng là nạn nhân của cuộc hôn nhân.
Bà không phải người Pháp, và không cổ vũ ngoại tình. Nhưng với cặp đôi tới gặp bà sau khi ngoại tình bị phơi bày, bà hay nói: hầu hết chúng ta sẽ có hai ba mối quan hệ trong đời, và một số làm điều đó với cùng một người. Cuộc hôn nhân đầu của bạn đã kết thúc. Bạn có muốn cùng nhau tạo ra cuộc hôn nhân thứ hai không?
Theo Esther Perel, TED.
