Sống Cô Đơn, Không Tình Yêu, Ở Nhật Bản
Tôi làm phóng viên đài ABC ở Tokyo bốn năm, và tôi thật sự yêu Nhật Bản. Đây là một nơi luôn sôi động, một trong những chỗ nhộn nhịp nhất hành tinh. Nhưng có một chuyện đáng lo đang diễn ra ở đây.
Vì sao ở một cường quốc kinh tế như vậy, hàng triệu người lại đang trốn tránh thế giới? Hàng chục nghìn người chết trong cô đơn và bị lãng quên. Tỷ lệ sinh giảm mạnh, nhiều người chọn sống một mình. Trước khi rời Nhật, tôi muốn hiểu tại sao.
Những quy tắc cũ không còn hợp
Gần như mỗi ngày kể từ sau Thế chiến II, một đội quân đàn ông đổ xô đi làm. Họ hy sinh cuộc sống cho công ty và gia đình, còn phụ nữ ở nhà chăm con. Kỳ tích kinh tế đó sụp đổ vào những năm 1990. Phụ nữ bắt đầu đi làm, công việc trở nên bấp bênh và cạnh tranh hơn. Những quy tắc cũ hết hợp với thế giới hiện đại, nhưng chưa có quy tắc mới nào ra thay. Chính khoảng trống đó gây ra một nỗi lo âu xã hội rất sâu.
Sayaka Kinjo có sự nghiệp thành công trong ngành thời trang và không có ý định làm theo các quy tắc cũ như kết hôn, sinh con. Thay vào đó, cô nuông chiều mấy chú chó của mình. Bạn cô, Rika, cũng chọn sống độc thân. Đến năm 2040, Nhật Bản trên đà có gần một nửa dân số sống độc thân.
Theo Khảo sát Sinh sản gần nhất, một phần tư phụ nữ ở tuổi 30 đang độc thân, và một nửa trong số đó không quan tâm tới các mối quan hệ. Ngày càng nhiều người không muốn có quan hệ và không sinh con. Đi bộ trên phố Tokyo, bạn thấy rất nhiều người già, nhưng không nhiều trẻ em. Vài năm trước, chuyện này được gọi là khủng hoảng quốc gia. Từ đó tới nay chỉ tệ hơn.
Áp lực của cuộc sống hiện đại
Naoya Kudo, 32 tuổi, là giám đốc sáng tạo ở một công ty quảng cáo lớn. Anh có một thứ đạo đức làm việc khá mới ở Nhật: làm hết mình và chơi hết mình, không nhận cái trách nhiệm đi kèm hôn nhân và gia đình. Trước khi chuyển tới đây anh có bạn gái, rồi mọi thứ thay đổi. Anh thích sống cho hiện tại và tiêu tiền của mình.
Sống độc thân ở Tokyo rất dễ. Gần như mọi thứ bạn muốn đều có sẵn, ngày hay đêm. Nhưng cố mua một ngôi nhà với giá không thể với tới, rồi gánh một gia đình, với nhiều người, chuyện đó hấp dẫn chẳng khác gì một chiếc áo bó.
Hôn nhân từng được sắp đặt. Giờ ít có hướng dẫn về hẹn hò, và nhiều người không biết bắt đầu thế nào. “Đó là lý do tôi độc thân, tôi không biết cách gặp một người bạn đời,” một người bạn của Naoya nói. Naoya thì muốn kết hôn một ngày nào đó, nhưng chưa phải bây giờ.
Căng thẳng trở nên quá tải. Tỷ lệ tự tử ở mức đáng lo. Có rất ít nơi để người ta thả lỏng. Một quán cà phê nhỏ ẩn mình trở thành chỗ trú cho những tâm hồn đau khổ. Chủ quán, Toru Hashimoto, từng làm ở Nintendo, từng bị bắt nạt ở trường, nên anh hiểu cảm giác bị từ chối. Ở Nhật vẫn còn sự kỳ thị với vấn đề sức khỏe tâm thần, và nhiều khách của anh cảm thấy lạc lối.
Hikikomori: hơn một triệu người rút khỏi xã hội
Ẩn trong các phòng ngủ trên khắp nước Nhật, hơn một triệu người đã hoàn toàn rút khỏi xã hội. Vấn đề nghiêm trọng tới mức nó có một cái tên: hikikomori.
Hidehiro Shinmasu là một trong số đó. Phòng ngủ là cả vũ trụ của anh trong gần 20 năm. Giờ anh 40 tuổi, sống ở nhà nhờ cha mẹ chu cấp, và đã mất nhiều ngày để chuẩn bị tinh thần cho việc chúng tôi tới thăm. Vòng xoáy đi xuống của anh bắt đầu khi anh không đáp ứng được kỳ vọng của gia đình và xã hội. Anh thấy mình mang lại sự xấu hổ cho gia đình. Anh khác biệt, trong một nền văn hóa coi trọng sự đồng nhất. Điều anh muốn là được chấp nhận.
Lời kêu gọi một xã hội bao dung hơn đang vang lên từ một thành phố nhỏ tên Kitakami. Seiko Gotto đã trải qua đúng thử thách này: mất nhiều năm để chấp nhận rằng con trai mình, Masato, gần như không thể rời khỏi phòng. Trong lúc vật lộn, bà đã có những suy nghĩ rất đen tối. Mọi thứ khá lên khi bà nhận ra đó là vấn đề của chính bà, và bà mới là người cần thay đổi. Chính phủ sau đó đã mời bà giúp giải quyết vấn đề hikikomori.
Chết một mình
Nhiều người bị bỏ mặc để chết trong cô đơn, như một người đàn ông 64 tuổi từng sống trong khu chung cư này. Cảnh sát đã đưa thi thể đi, còn Masatomi Yokoo đến để dọn dẹp. Anh muốn những người qua đời trong cô đơn được đối xử với sự tôn trọng.
Người đàn ông đó là một kỹ sư điện, không thể làm việc sau một tai nạn. Ông chết hai tuần trước khi con gái mở cửa và phát hiện. Trung bình mỗi tuần Masatomi làm ba đến bốn vụ dọn dẹp như vậy. Không có số liệu chính thức, nhưng anh ước tính khoảng 40.000 người chết một mình mỗi năm ở Nhật.
Các mối quan hệ gia đình truyền thống bị căng ra bởi quá trình hiện đại hóa sau chiến tranh. Khi kinh tế cất cánh, người ta xây các khu chung cư cho gia đình hạt nhân kiểu phương Tây, và các liên kết đa thế hệ bị phá vỡ. Giờ các căn hộ danchi là nơi ở của hàng nghìn người cô đơn, không kết nối. Hơn một phần ba hộ gia đình Nhật là hộ độc thân.
Ở nơi các quy tắc cũ chưa bị thách thức
Sayaka về thăm gia đình ở Okinawa lần đầu sau hơn ba năm. Okinawa cách Tokyo xa nhất có thể, nơi các mối quan hệ gia đình vẫn chặt và các quy tắc truyền thống gần như chưa bị lung lay. Các chị em của cô đều đã kết hôn và có con. Các cô của cô kết hôn trẻ và sống gần đó.
Sayaka nói cô hạnh phúc khi độc thân và không quan tâm tới hôn nhân hay con cái. Ông Shigeru, cha cô, không ngại nói thẳng ý mình. Các cô của Sayaka vẫn hy vọng một ngày nào đó cô sẽ đưa con về thăm. Còn hiện tại, họ nuông chiều mấy chú chó.
Nhật Bản, vùng đất tâm linh, đang đối mặt một cuộc khủng hoảng xã hội. Toàn cầu hóa và chủ nghĩa tiêu dùng mang lại thịnh vượng và tự do mới, nhưng chúng đè nặng lên một nền văn hóa cổ, phức tạp, đang kháng cự sự thay đổi. Sự bất hòa đó khiến nhiều người khó tìm ra một con đường hài hòa trong thế giới hiện đại.
Nguồn: Australian Broadcasting Corporation
