Gabor Maté: Phân Biệt Cơn Giận Lành Mạnh Và Cơn Thịnh Nộ
Tim Ferriss hỏi bác sĩ Gabor Maté về cơn giận. Maté kể hồi ngoài 40 tuổi, ông là bác sĩ thành công, một người nghiện công việc, hôn nhân trục trặc, và con cái đôi khi sợ ông vì những cơn thịnh nộ.
Bảy hệ thống não của loài có vú
Nhà thần kinh học Jaak Panksepp phân biệt một số hệ thống não mà con người chia sẻ với các loài có vú khác: chăm sóc, đau buồn và hoảng loạn, sợ hãi, ham muốn, tìm kiếm, vui chơi, và cơn thịnh nộ. Tất cả đều cần thiết cho đời sống của một loài có vú.
Cơn thịnh nộ, theo Panksepp, là cơn giận nổi lên khi ranh giới của ta bị xâm phạm. Nếu ai đó xâm phạm ranh giới của bạn, về thể chất hay cảm xúc, phản ứng lành mạnh là giận: “Không, tránh ra.” Cơn giận lành mạnh diễn ra trong khoảnh khắc, bảo vệ ranh giới, rồi biến mất vì hết cần.
Khi cơn giận bị đè nén từ nhỏ
Nếu ranh giới của bạn bị xâm phạm khi còn nhỏ mà bạn không thể bày tỏ, cơn giận đó không biến mất. Nó bị nén lại, thành một ngọn núi lửa âm ỉ. Maté nói ông từng bị lạm dụng tình dục khi còn nhỏ. Với một đứa trẻ trong tình huống đó, điều cuối cùng có thể làm là tức giận, vì nổi giận có thể khiến bị tổn thương thêm. Nên đè nén cơn thịnh nộ trở thành cơ chế sinh tồn, và bộ não tự làm điều đó. Nhưng cơn thịnh nộ không mất đi.
Sau này khi trưởng thành, một chuyện nhỏ kích hoạt, và cơn thịnh nộ bùng ra không kiểm soát. Nó không còn là phản ứng lành mạnh với hiện tại, mà là phản ứng với quá khứ. Maté lấy ví dụ chính ông: cảm thấy bị bỏ rơi vì vợ không ra sân bay đón, một chuyện nhỏ, nhưng dòng dung nham bùng lên.
Khác biệt giữa cơn giận lành mạnh và cơn thịnh nộ: cơn giận lành mạnh làm xong việc rồi trôi đi; cơn thịnh nộ càng bộc phát càng lớn, vì nó kéo thêm nhiều mạch não vào cuộc.
Không đè nén, cũng không bộc phát, mà trải nghiệm
Đè nén cơn giận lành mạnh cũng hại. Nhiều lời khuyên nuôi con bảo cha mẹ ép con nén giận, đó là lời khuyên không lành mạnh. Đấm gối thay vì đấm người thì tốt hơn, nhưng đó không phải cách xử lý cơn thịnh nộ, vì nó cần được xử lý.
Cách Maté đề nghị: trải nghiệm đầy đủ cảm giác cơ thể của cơn thịnh nộ. Nó không chỉ là ý nghĩ trong đầu, mà chi phối cơ bắp, hơi thở, bụng, cả hệ thần kinh. Nhận biết và ở cùng nó.
Ông dẫn phương pháp RAIN của thiền sư Tara Brach: Nhận diện (ồ, điều này đang xảy ra với tôi), Cho phép (ở cùng trải nghiệm, không hành động lên người khác), Điều tra (điều này thực sự là gì), và Nuôi dưỡng (nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong đã phải nén cơn thịnh nộ đó). Cùng hướng với việc gọi tên cảm xúc mỗi ngày.
Theo Gabor Maté, kênh Tim Ferriss.
