Ray Dalio: Nền Kinh Tế Vận Hành Như Một Cỗ Máy
Bài này 44 triệu view. Ray Dalio nói mô hình kinh tế đơn giản đã giúp ông dự đoán và tránh được khủng hoảng 2008, và dùng tốt trong hơn 30 năm.
Giao dịch, khối xây dựng của cỗ máy
Nền kinh tế chỉ là tổng của hàng triệu giao dịch. Mỗi giao dịch: một người mua đổi tiền hoặc tín dụng lấy hàng hóa, dịch vụ, tài sản. Cộng tổng chi tiêu (tiền cộng tín dụng) trong tất cả các thị trường, bạn có mọi thứ cần biết. Tổng chi tiêu điều khiển nền kinh tế, vì chi tiêu của người này là thu nhập của người kia.
Người mua bán lớn nhất là chính phủ, gồm chính phủ trung ương (thu thuế, chi tiêu) và ngân hàng trung ương (kiểm soát lượng tiền và tín dụng qua lãi suất và in tiền).
Ba lực điều khiển nền kinh tế
Tăng trưởng năng suất, chu kỳ nợ ngắn hạn (5 đến 8 năm), và chu kỳ nợ dài hạn (75 đến 100 năm).
Năng suất quan trọng nhất trong dài hạn nhưng không dao động nhiều. Nợ mới là thứ gây biến động: nó cho phép tiêu nhiều hơn sản xuất khi vay, và buộc tiêu ít hơn khi trả.
Tín dụng được tạo ra khi người vay hứa trả và người cho vay tin. Ngay khi tạo ra, nó thành nợ, tài sản của người cho vay, nghĩa vụ của người vay. Tín dụng tốt khi tài trợ cho thứ tạo ra thu nhập để trả nợ (mua máy kéo để thu hoạch nhiều hơn), xấu khi tài trợ tiêu dùng không trả lại được (mua TV lớn). Ở Mỹ, tổng tín dụng khoảng 50 nghìn tỷ đô, tổng tiền chỉ khoảng 3 nghìn tỷ. Phần lớn cái người ta gọi là tiền thực ra là tín dụng.
Chu kỳ nợ ngắn hạn
Tín dụng dễ, chi tiêu tăng, giá tăng, lạm phát. Ngân hàng trung ương nâng lãi suất. Vay khó hơn, trả nợ đắt hơn, chi tiêu chậm lại, thu nhập giảm, giá giảm, suy thoái. Khi lạm phát hết là vấn đề, ngân hàng trung ương hạ lãi suất, và một giai đoạn mở rộng mới bắt đầu. Chu kỳ này lặp qua nhiều thập kỷ, nhưng mỗi đáy và đỉnh kết thúc với nhiều nợ hơn chu kỳ trước, vì con người có xu hướng vay và tiêu nhiều hơn là trả.
Chu kỳ nợ dài hạn và giảm đòn bẩy
Qua nhiều thập kỷ, nợ tăng nhanh hơn thu nhập. Giá tài sản tăng, người ta vay để mua tài sản, giá tăng thêm, ai cũng thấy giàu. Đó là bong bóng. Đến lúc các khoản trả nợ tăng nhanh hơn thu nhập, người ta buộc cắt chi tiêu, thu nhập giảm, và chu kỳ đảo ngược. Với Mỹ, châu Âu và phần lớn thế giới, điều này xảy ra năm 2008, cũng như ở Nhật năm 1989 và Mỹ năm 1929.
Trong giảm đòn bẩy, cắt chi tiêu, thu nhập giảm, tín dụng biến mất, giá tài sản giảm, người vay bị siết. Khác với suy thoái, hạ lãi suất không cứu được vì lãi suất đã chạm 0.
Bốn cách giảm gánh nặng nợ
Cắt chi tiêu (thắt lưng buộc bụng). Xóa nợ qua vỡ nợ và tái cơ cấu. Phân phối lại tài sản, thường qua tăng thuế người giàu để tài trợ trợ cấp cho người thất nghiệp. Và ngân hàng trung ương in tiền mới để mua tài sản tài chính và trái phiếu chính phủ.
Ba cách đầu là giảm phát và đau đớn, chỉ cách thứ tư là lạm phát và kích thích. Nếu cân bằng đúng bốn cách, ta có giảm đòn bẩy đẹp: nợ giảm so với thu nhập, kinh tế vẫn tăng trưởng nhẹ, lạm phát không thành vấn đề. In tiền không gây lạm phát nếu nó chỉ bù cho tín dụng biến mất, và điều cần là làm thu nhập tăng nhanh hơn lãi trên khoản nợ. Rủi ro là in quá tay gây lạm phát cao, như một số nước từng gặp siêu lạm phát. Quá trình mất khoảng một thập kỷ, nên có cụm từ thập kỷ mất mát.
Ba nguyên tắc
Đừng để nợ tăng nhanh hơn thu nhập, vì gánh nặng nợ sẽ nghiền nát bạn. Đừng để thu nhập tăng nhanh hơn năng suất, vì bạn sẽ mất tính cạnh tranh. Và làm mọi cách để nâng năng suất, vì về lâu dài đó là thứ quan trọng nhất.
Theo Ray Dalio.
